ابو القاسم سلطانى

161

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

گياه را امروزه در كشورهاى عربى آذان الفار النبطى ، عين الجمل ، زغليله ، اناكاليس ، لبين و در بيروت اناغاليس احمر ، حشيشه العلق ، قنفذه ، ام اللبن ، حشيشة الحلمه ، و در سوريه عين قط ، زهر حلمه ، زغاليل و به پارسى آناغاليس دشتى ، آناغالس و پيشى مىنامند . محل رويش گياه در ايران : تهران ، كرج ، قزوين ، تبريز ، گرگان ، بندر گز ، محمودآباد ، دره هزار ، جنوب آستارا ، دره سفيدرود ، لاهيجان ، بندر انزلى ، كرند كرمانشاه ، اراك ، بين خرم‌آباد و انديمشك ، اهواز ، دزفول ، شوشتر ، بين بم و جيرفت كرمان ، كازرون ، بوشهر ، بازنان بلوچستان ، چاه‌بهار ، جاسك ، جزيره قشم و جزيره هرمز . مواد موثره : ريشه داراى گلوكزيد Cyclamine و ساير اندامها حاوى آنزيم Primeuerase ، تانن و دو نوع ساپونين مىباشد . ساپونين گياه سمى بوده و به خصوص براى حيوانات ، طيور و گنجشك و از نظر سميت جزء تابلوى C قرار مىگيرد لذا مصرف آن بايد با نهايت دقت باشد . كاربرد امروزى گياه : در هموپاتى از گياه در خيز عمومى انساج ، خارش ، بثورات از نوع اكزانتم ، تاول ، تورم مفاصل استفاده مىشود ( Dr . Gupta ) . در هند از آن در نقص بينائى Amblyopia ، آب‌مرواريد ، يبوست ، خون‌ريزى از بينى ، سوزاك ، هموروئيد ، صرع و هيپوكندرى يا نگرانى مفرط و مرضى از سلامتى كه حالت افسردگى و اضطراب مشاهده مىشود استفاده مىشود ( Dr . Clarke ) . در فرانسه گياه از طريق خوراكى به عنوان خلطآور در درمان برونشيت ، سياه‌سرفه و انواع مختلف آسم كه اثر خلطآورى سريع لازم است توصيه شده است . همچنين از آن به عنوان آرام‌بخش ناراحتىهاى عصبى در ملانكولى ، يرقان ، هموروئيد و از خارج در زخمهاى با منشاء قارچى ، خشك‌ريشه يا اسكار ، تبخال و ضايعات پوستى ديگر استفاده مىشود ( Dr . Valnet ) . اشكال داروئى : 1 - عصاره روان 5 / 0 تا يك گرم در روز يا 20 قطره داخل شربت قبل از غذا . 2 - تنطور 10 تا 15 قطره داخل نصف ليوان آب 3 تا 4 مرتبه در روز . 3 - جوشانده 50 گرم در ليتر ، گياه را يك ساعت در آب سرد خيس نموده سپس آن را با آتش ملايم حرارت داده تا به جوش آمده و يك دقيقه به‌جوشد پس از 10 تا 15 دقيقه صاف مىنمايند . مقدار خوراك 4 تا 5 فنجان كوچك در روز . در موارد امفيزم ، برونشيت شديد و انسداد مجارى تنفسى از مخلوط زير استفاده مىشود . آناغاليس ، زوفا ، توسيلاژ يا پاخرى ، ريشه ختمى ، برگ خاص يا شرابهء الراعى ، ريشه عرق الحلاوه ، ريشه Petasites officinalis و ريشه Primula officinalis به مقدار مساوى از هريك برداشته پس از مخلوط نمودن 2